Esperantujo estu la avangardo de socia justeco anstataŭ lukti por adapti al la mondo.

Tonjo del Barrio prave skribis, ke Esperanto estas normala lingvo. Mi devas konfesi, ke la problemoj, kiujn mi vidas en Esperantujo, estas similaj al tiuj de la cetero de la mondo. Tamen, Esperantujo ne devas esti tia. Esperantistoj povus stari en la antaŭfronto de la luktoj por socia justeco. Esperanto povus esti elstara ekzemplo de kontraŭsubprema konduto. Kaj tio ne ŝajnas okazi.

Temas nek pri raŭmismo, nek finvenkismo, ĉar la sama interna ideo estas aplikebla al ambaŭ. Raŭmistoj nomas ĝin “kontakto sendiskriminacia” dum finvenkistoj parolas pri homa emancipo. Ĉiukaze la ideo estas, ke Esperantujo estu pli bona mondo ol la mondo ekster Esperantujo. La malsamo estas, ke finvenkistoj volas etendi tiun mondon al la tuto.

Bedaŭrinde, mi plej ofte preferas esti en aliaj soci-justecaj rondoj, ĉar laŭ mi tiuj multe pli bone praktikas konceptojn pri socia justeco kaj homa gefrateco. Tiuj aliaj movadoj ne nur estas aŭskultemaj kaj ricevemaj pri novaj ideoj, sed ili daŭre kreas kaj instruas ilin; ili gvidas la hodiaŭan soci-justecan mondon. Esperantujo tro rezistas novajn ideojn kaj donas ĉiam la saman informon; ĝi estas malnova kaj multasence konservema, kiel aliaj simile malnovaj grupoj. Por ke Esperantujo povu atingi kion ĝi celas, ne sufiĉus adapti al la mondo; ĝi devus esti pli bona.

Bonŝance, ĉu Esperantujo adaptos aŭ ne, malnovaj ideoj kutime postvivas en freŝaj movadoj kaj klopodoj. Oni vaste opinias ke Volapuko mortis, sed ĝia celo ankoraŭ vivas en pli bonaj formoj. Ankoraŭ neniu internacia lingvo plene venkis, eĉ ne la angla. Eble neniu lingvo venkos, sed la ideo daŭras kaj ne mortis.

Por multaj homoj la sveda, kvankam malpli facila, estas pli justa lingvo ol Esperanto, ĉar ĝi havas iusence oficialan kaj neofendan seksneŭtralan pronomon. Lastatempe tio iĝis vera ankaŭ pri la angla, kiam ununombra “they” finfine aldoniĝis al la Chicago-a Manlibro pri Stilo. Kial Esperantujo ne gvidas ĉi tiajn disputojn? Kial ĝi luktas por samrapidi?

Iuj dirus ke “ĝi” estas seksneŭtrala por neinfanoj kaj nebestoj, sed se tio verus, oni uzus ĝin. Se ĝi ne estus ofenda, oni ne vaste ofendiĝus pri ĝia uzo. Eĉ Zamenhof ne povis preskribi la kortuŝojn de aliaj, kaj certe ne povis priskribi la kortuŝojn de tiuj, kies spertojn li ne komprenis. Kompreneble neniu serĉas ofendiĝi. Sed ofte en ĉi tiaj disputoj mi vidas, ke Esperantistoj pensas, ke ni ja serĉas ofendiĝi. Kaj tia sinteno, kvankam sufiĉe ofta en la mondo, estas minimume konservema, maksimume reakciema. Ĝi neniel estas progresema aŭ justecema. Esperantistoj helpu ripari la problemojn de la mondo, ne imitu ilin.

Pri la elstara bildo: Mi ne povis trovi konvenan bildon, do ĝuu mian katon Viki.

Áya Dan YouTube channel

Rachel Wil Sha Singh

Screenshot of Áya Dan channel on YouTubeClick here to visit the channel

A bit ago, I set up the Áya Dan YouTube channel, though due to lack of time, did not upload any videos to it. Last night, I migrated my videos from my Esperanto, Ido, and Láadan YouTube channels over here, so there is at least some content now!


The goal of the YouTube channel is the same as the blog:

  • First, to be a collaborative space for people to post about, or in, conlangs.
  • Secondly, Áya Dan is meant to also give a platform to amplify peoples’ voices, especially when it comes to social issues. One of the original blogs that was merged into Áya Dan was “La Aliuloj”, which was started as a LGBTQIA+ Esperanto blog.
  • Third, to build original content around conlangs – not just translations of existing works (though translations and reworkings are somewhat allowed). We want to encourage the creation of unique content from people with various viewpoints and backgrounds.

And, all conlangs are welcome!


Sometimes people send me little news updates and I will post about that, or if someone would like to contribute a one-off blog post or video, we can upload those for you. If you would like to be a regular contributor, and have access to the channel/blog to upload content whenever you have free time, please email me at !



The Shoe Doesn’t Fit: How Centrists Maintain Oppressive Power Dynamics

There is a theory that political beliefs are best arranged as a horseshoe rather than a straight line, where extremists are on the left and right sides of the horseshoe at the bottom, and moderates are at the top and middle. This theory says that extremists on both sides are more similar to each other than they are to moderates.

As a trans woman, the worst part about transition for me, so far, has been the horror of learning that most of the enemies of trans people are not extremists. It’s never pleasant when extremists show up to troll us anonymously or commit violent acts against us (I’ve personally been a victim of at least three physical assaults at their hands that were directly related to my being trans), but without the moderates who enable this, it would not be possible. Moderates enforce their oppressive agenda more subtly: splaining, tone policing, false equivalence, playing devil’s advocate, free speech fetishism, denial of our lived experience, etc..

Even worse, once the extremists have put the humanity of a marginalized group up for debate, our assertion that we are human becomes just one side of a “two-sided debate” in the eyes of moderates. And you can always depend on moderates to police us in any debate, telling us not to get angry, saying we’re being too emotional over the matter of whether we should be allowed in public, etc.. You can count on them to treat “the two sides” as being equivalent. Without moderates, the far right would have no real power.

Recently I learned that Esperanto-USA’s land congress would be held this year in Raleigh, North Carolina, and I found this to be a typical example of how the Esperanto movement makes no effort whatsoever to be accessible to marginalized people, preferring to pat itself on the back over its inherent righteousness and goodness for “la tuta homaro.” A “debate” over the exact same issue on Reddit originally led me to leave the UEA and Esperanto-USA. Still, I felt like I had to say something, and I don’t know why. Why allow the movement to occupy even more of my time as I’m worried about bigger things than constructed languages? But I thought that maybe I was the one being unreasonable, and maybe if I would just say something, they would immediately say “oh, we never thought about it that way!”

Instead I found myself once again being dismissed and tone-policed by a cisgender man, this time from North Carolina. As is almost always the case, if not always, the man who was dismissing me and tone-policing me claimed to be on my side. Despite my initial complaint pointing out that the pseudo-repeal of HB2 had no impact on trans people, and my follow-up showing that there was widespread consensus on this, he repeatedly insisted that HB2 had been repealed, as though a nominal repeal invalidates any practical complaint. When I said he could not possibly understand the situation of a trans person, he responded by telling me that I seriously underestimate the empathy of other people. The fact that this argument was happening at all shows, to me, that I was overestimating it by ever raising the issue to begin with.

At another point in the argument, he said that the fears of “both sides” were exaggerated. To me, it’s statements like this that are mainly responsible for our continued dehumanization. “Both sides” are not the least bit equivalent, and this false equivalence leads to our basic humanity becoming a legitimate “issue of political debate.” The fear of trans people being harassed in bathrooms is real and substantiated; trans people of color make up the vast majority of victims of hate crimes nationwide, and unlike “male sexual predators invading women’s restrooms,” many instances of violent crime against trans people in bathrooms have been reported:

Apart from these official reports, 1% of trans people reported being sexually assaulted in public restrooms in the 2015 U.S. Trangender Survey, which was taken before trans bathroom rights were in the news. 1% reported being physically assaulted and 12% reported being verbally harassed. Transphobia disproportionately affects people of color and disabled people. I doubt Raleigh is special in this regard.

The fear of “male sexual predators invading women’s restrooms” is scaremongering by so-called religious conservatives, a cynical way to get out the vote to elect the candidates they want, based on zero evidence, zero reports, nothing whatsoever except their hunger for power and the maintenance of their careers. Trans people in North Carolina, and elsewhere, are the prey of these psychopathic political predators.

But these politicians are never the ones who do the footwork of dismissing our concerns; they have no interest in our opinions. It’s always “moderates” who end up falsely equating them with us in order to pat themselves on the back for how reasonable and empathetic they are. And in doing this, they practically become the principal instrument in the maintenance of oppressive power dynamics. Their “supporting us” and “not being transphobic” is purely abstract, and its material consequence is the exact opposite of their alleged beliefs.

(Rachel edit: Changed the URLs to links and bulleted them to make it easier to read)

La volo malaperi (enhav-averto: seksperforto, torturo, sektoj, senhejmeco, transfobio, psikiatrio, drogoj)

Enhav-averto: seksperforto, torturo, sektoj, senhejmeco, transfobio, psikiatrio, drogoj.

La 11-an de marto 2011, mi estis seksperfortita kaj torturita dum horoj kaj horoj, fare de cisgenra virino; ankoraŭ hodiaŭ restas cikatroj. Mi kulpis min pro mia propra seksperfortiĝo dum jaroj, do mi klopodis trovi ian religion… tiun saman marton, mi iĝis ano de la Bahaa Kredo, kiun mi forlasis nur kelkajn monatojn poste pro ties malsubteno de GLAT-aj rajtoj. Dum mia mallonga aneco en la kredo, mi eklernis Esperanton. Tiam mi estis tre psike damaĝita, kiel nun, sed ankaŭ nekonscia pri mia propra traŭmato. Mi estis enŝranka transseksulo tiam, antaŭ-hormon-terapia, kaj mi konsideris mian transseksecon nur plua malmoralaĵo mia, kiu kaŭzis ke mi suferis la seksperforton. Mi bone scias hodiaŭ, ke tio estas rubaĵo, sed mi ne sciis tion tiam.

La postan jaron mi devis ĉesi severan substancan dependecon, do mi aniĝis en sekto, kiu pretendis la kapablon kuraci min. Mi ja ĉesis la dependencon, sed ili samtempe informis min, ke mi havis nenian individuan potencon, ke mi bezonis ilin. Ili devigis min konfesi diversajn aferojn pri mia pasinteco, kaj “konfirmis” mian senton de kulpeco pri mia seksperfortiĝo. Ili diris al mi, ke mia transsekseco estis parto de mia “malsano,” ke ĝi estis spirita problemo. Mi plu prokrastis hormon-terapion.

La 25-an de decembro 2013, mi klopodis kaj malsukcesis mortigi min. Frue en januaro, mi naive informis mian terapiiston, kiu sendis min al psikiatria malsanulejo kontraŭ mia volo. Tie mi elŝrankiĝis kiel transseksulino al psikiatria flegistino. Ŝi diris ke, kvankam la vivo de transseksulino estas malfacila, mi ja ne estas la unua homo, kiu iam havis tiun problemon, do ĝi ne estas bona kialo mortigi min. Kiam mi eliris mi elŝrankiĝis al mia familio, kiu malakceptis min kaj diris, ke ĝi estas simptomo de mia frenezeco.

Nelonge poste mi trovis min denove en la sama malsanulejo, dirante al ili ke mi estas virino, sed ili rifuzis uzi mian novan nomon aŭ pronomojn. De tie mi iris al “duonvoja domo,” tio estas, loko por senhejmuloj kun psikaj malsanoj, kiuj ĵus eliris la psikiatrian malsanulejon.

Mi sukcesis trovi laboron en norda Virginio, sed ne sukcesis teni la oficon. Mi ekloĝis kun viro en Vaŝingtono, kiu ofertis manĝon kaj loĝadon al mi por mia laboro. Li estas vorte kaj emocie mistraktema, do mi finfine forkuris el lia hejmo en la straton, kie mi loĝis dum monatoj. Samtempe mi organizis Esperanto-renkontiĝojn. En malfrua februaro 2015 mi decidis, ke ĉar mi estas senhejma, ne multe gravas ĉu mi denove ekuzas drogojn, do mi faris tion. Pli severe ol iam ajn, mi iĝis metamfetamina dependanto. En frua aprilo 2015 mi denove seksperfortiĝis, de cisgenra viro; mi eĉ estis sobra tiun nokton, kvankam mi ne sobris la postan.

Mi lernis nelonge poste, ke mia patro estas malsana. Mi decidis reiri al Ohio por viziti lin en la malsanulejo. Inter mi kaj la gepatroj, la aferoj iom varmiĝis, kaj mi restis tie la ceteron de la jaro. Propravole kaj proprapotence mi denove ĉesis uzi metamfetaminon. Samtempe mi tute ĉesis kredi je spiritaj sensencaĵoj.

Ĉi-jare mi moviĝis al Niagara Falls, Novjorkio. Mi havas partneron ĉi tie, kaj mi estas pli feliĉa ol iam ajn. Sed la memoro de la pasinteco ankoraŭ doloras min, kune kun la honto pri tio, ke dum okazis ĉio ĉi-supra, ankaŭ mi mem ne estis la plej bona homo al aliaj. Krome, faŝismo venis al Usono, do estas kvazaŭ la traŭmato estas freŝa; tre verŝajne mi nun, kiel multaj, spertas pluajn traŭmatojn.

Do, tre ofte, mi simple volas malaperi. Eĉ kiam mi engaĝiĝas en hobioj, ekzemple lingvokonstruado, mi sentas min tro fremdiĝinta por interagi kun tiuj kun similaj interesoj. Samtempe, mi ne povas malaperi, do mi engaĝiĝas en terapio, esperante, ke tio iam helpos min. Kaj mi nun parolas al tre malmulta kvanto da homoj: tiuj, kiujn mi jam bone konas kaj fidas. Eble tio igas min egoisma; tion mia cerbo ja konstante diras al mi. Sed oni ne povas manĝigi alian homon kiam onia propra telero estas malplena.

La vivo kontinuas; ridu kaj batalu.

“Jes, ni devas donaci kaj voluntuli kaj protesti kaj voĉdoni, samtempe ĉiutage memorigante nin, ke Hillary Clinton gajnis la popolan baloton. Kaj ni devas dediĉi nin al la defendo de niaj geamikoj, najbaroj, kaj kunlaboristoj, kiuj estas enmigrantoj (ĉu kunpasportaj aŭ ne), Islamanoj (ĉu naskitaj en Usono aŭ enmigrintaj aŭ rifuĝintaj), neblankuloj, virinoj serĉantaj reproduktan sanon, transgenraj geviroj serĉantaj sekuron, lesbaninoj kaj gejaj viroj serĉantaj protekti siajn familiojn, kaj ĉiun kaj ĉion alian, kiun Trump promesis damaĝi, ĝis kaj inklude de la planedo, sur kiu ni ĉiuj loĝas.

“Sed ni devas ankaŭ krei tempon por ĝojo kaj plezuro kaj rido kaj geamikoj kaj manĝo kaj arto kaj muziko kaj seksumado. Dum la plej mallumaj tagoj de la HIV/aidosa epidemio, kiam Respublikanoj kaj religiaj konservistoj regis la federacian registaron [de Usono] kaj provis laŭ eble plej multe dolori la malsanulojn kaj mortantojn, kviroj organiziĝis kaj protestis kaj volontulis kaj malĝojis. Ni ankaŭ faris muzikon kaj teatron kaj arton. Ni prizorgis unu la alian, kaj ni dancis kaj amis kaj fikis. La brakumo de ĝojo kaj arto kaj seksumo, alfronte al timo kaj necerteco, plibonigis niajn sentojn—ĝi bontenis nian psikan sanon—kaj ĝi havis ankaŭ la kroman avantaĝon, ke ĝi frenezigis niajn malamikojn. Ili ne povis kompreni kiel ni povus senti nin iaj krom mizeraj, konsiderante la defiojn, kiujn ni alfrontis—ilian avidon, ilian senzorgecon, iliajn antaŭjuĝojn— sed ni kreis kaj spertis ĝojon malgraŭ ilia malamo kaj malgraŭ ĉi tiu terura malsano. Ni turnis nin unu al la alia—ni turnis nin al niaj amantoj kaj amikoj kaj fojfoje nekonatoj—kaj diris, ‘Ili forfikiĝu. Nun fiku min.’

“Ni ne elradikigis aidoson, la morbon, kiu tiam malsanigis nin, sed ni batalis ĝin ĝis malpluirado kaj ni ankoraŭ eble venkos ĝin. La morbo, kiu nun malsanigas nian nacion estas malsama. Eble ni neniam elradikigos rasismon kaj seksismon kaj malamon. Sed ni ja batalos kontraŭ ili. Kaj ne aŭskultu iun ajn, kiu diras al vi, ke muziko kaj danco kaj arto kaj seksumo kaj ĝojo estas distroj de la batalo. Ili estas partoj de la batalo.”

— Dan Savage, usona GLAT-a aktivulo kaj konsila kolumnisto pri seksumo

Donald Trump sukcese manipulis la usonan popolon por alpotenciĝi, kaj la vivo kontinuas. Dum neeta daŭro post la baloto mi tre malfacile povis ĝui ion ajn, ĉu seksumon aŭ lingvojn aŭ lingvokreadon aŭ kion ajn. La fakto, ke Usono nun havas narcisisman, rasisman, seksisman, transfobian fekaĉulon kiel prezidenton, malklarigas la estontecon kaj ŝajnigas la nuntempon kiel onian finan oportunon savi sin antaŭ ol pasis la tempo. Mi metis ĉiujn miajn dokumentojn en ordon; mi nun estas jure ina kaj miaj referoj por kirurgio estas skribataj. Tio okazas ne pro tio, ke mi pensas, ke tiuj aferoj savos min de transfobiaj homoj, kiuj sufiĉe dediĉis sin al mia doloro, sed pli pro tio, ke mi zorgas, ke tiuj aferoj baldaŭ ne plu estos eblaj.

Interdume mi devis memori denove ekĝui mian vivon. Mi serĉas ĉiun ajn manieron ridi: memeojn, fekafiŝadon, spektadon de humoraĵoj pri Donald Trump (laŭ mi Alec Baldwin ĝis nun plej ridige afektis lin), kaj plej bone, sarkasmon. La fakto, ke tiaj ĉi aĉuloj havas potencon, des pli gravigas la mokridadon pri ili. Bebo, kiu regas armeon, ja ankoraŭ estas bebo, kaj per certa aspekto, tio povas esti ege ridiga.

Mi estus tamen senzorga, se mi ne rimarkus, ke kvankam amo kaj mokridado kaj seksumo kaj feliĉo estas gravaj lertaĵoj por travivi, ankaŭ batalado estas tre grava lertaĵo por travivi, kiu necesos por nia longdaŭra pluvivado. Al iu ajn, kiu loĝas en Usono, ni devas plivigliĝi, kaj se vi ne loĝas en Usono, ne pensu eĉ dum sekundo, ke tio ĉi ne povas okazi al vi. Tiel Trump venkis ĉi tie: neniu kredis, ke li efektive povis venki, do neniu sufiĉe vigle klopodis haltigi lin ĝis multe tro malfrua horo. Ili pensis, ke li estis marĝena kandidato kun neniom da ŝanco. Mi vidas multajn aliajn tiajn homojn ĉirkaŭ la mondo (ekzemple Geert Wilders), kaj oni ne povas daŭre lasi tion ĉi kontinui. Do sendepende je kio vi kredas, se vi malamas faŝismon, batalu kontraŭ ĝi per kion ajn vi opinias vere efika. Kvankam mi havas malmultan fidon pri demokratio, skribado de leteroj kaj telefonvokado de politikistoj estas ankoraŭ pli efika ol la naiva kredo, ke feliĉo sole savos nin. La ununura maniero, kiel amo venkos, estas se nia difino de amo inkludas agadon por protekti kion ni amas.

Universalism, international auxiliary languages, and social justice

The universalist premise behind Esperanto is often described as “idealistic” and “utopian,” and can be summed up with its interna ideo (internal idea): “On the foundation of a neutral language eliminate the walls between the nations and make the people accustomed to each other, so that each of them will see in their neighbor only a human and a brother.” (Zamenhof, 1912, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista; translation my own.)

In a sense, looking at everyone as a human, ignoring differences and focusing on similarities, sounds like a great idea. This premise is far from exclusive to the Esperanto movement, and defined many social justice movements in the 20th century. But unfortunately, it has not brought the justice it has promised. Inequality does not go away just because you ignore it. For example, if I associate with a group of abuse victims, and the group ignores LGBT issues because they’re a movement for abuse victims only, that doesn’t change the fact that when I apply for PTSD therapy or housing for battered women, my being transgender and bisexual can cause me to be discriminated against, and it has. Add the fact that I am neurodivergent and disabled, so my insurance options are limited, and the situation looks even worse. My issue is not that exactly that I’m LGBT, nor that I have PTSD, nor that I’m neurodivergent, nor that I’m disabled: it’s all of these things at the same time.

Last year I wrote a post, “How universal can a language be?”, which sparked a discussion of how an auxlang that was truly inclusive would be made. I think as a fundamental principle, any auxlang designed for the world we live in right now, rather than a future utopia, must acknowledge that there are differences between the ways people are treated by society, and that these differences often have a combined effect more severe than the sum of its parts. This means allowing for self-definition, allowing for the people who have experience with something to decide how to define themselves, instead of following the gospel of someone who lived over a century ago and didn’t even see the problem with saying that all humans should see each other as brothers.

The criticism often raised by traditionalist Esperanto speakers is, “Wouldn’t this make it devolve into dialects?” Such a belief stems from 19th-century attitudes about language, where dialects were seen as terrible and unfortunate things, as “impurities” arising from the one true language. The ideal auxlang, in my eyes, allows for dialects. What does it matter if different social groups speak differently, if they understand each other? Dialects are not a problem, but snobby and pretentious attitudes towards so-called “proper language use” definitely are. And anyone who is analytic about Esperanto would recognize that even “fundamenta Esperanto” already has quite a few dialects, reflecting different schools of Esperanto instruction as well as viewpoints on things like the 15th rule (neologisms) and pseudosuffixes (e.g. changing -kcio to -ado, when underlying roots didn’t previously exist).

The goal of any auxlang that strives to create a just world, should be to decenter the dominant culture, and to eliminate cultural dominance. Of course, it would be ridiculous to claim that a language could do this. Such a language must only be part of a broader movement, a means to the creation of a just world. And it must be considered replaceable whenever it proves to be unjust, or whenever people have become too rigid about it. The goal is not linguistic stability; the goal is justice. The goal is not to make people see each other as equals, but to make people equal. – Láadan community

Rachel Wil Sha Singh

Laadan Club screenshot

I’ve set up a community website for Láadan as a way for us to gather together in one area, without having to make Facebook or Reddit or Livejournal accounts. This can better respect peoples’ privacy but still allow participation in our community.

The site contains a forum and a community blog right now, so if you’re registered for the forum you can also post your Láadan works in the blog. There’s also an RSS feed page, so if you know any places that post about Láadan and want me to add the feed to that page, let me know!

If you’re interested in conlangs or Láadan, if you’re learning Láadan or want to learn it someday, or want to discuss preserving and expanding the language, please join us!

Trump venkis pro tio, ke la usona maldekstro dormis kaj sonĝis pri neevitebla progreso.

Antaŭ unu jaro mi rendevuis kun alia transgenra virino, kiun mi renkontis per aminduma retejo. Mi diris al ŝi, ke mi maltrankvilis pro la populareco de Donald Trump. Ŝi diris, ke li neniam estos prezidento, nek eĉ iĝos kandidato. Mi respondis kun la mezuroj de publika opinio kaj ŝi diris, “Tiuj ne pravas; ili nur mezuras la opiniojn de homoj, kiuj emas respondi al ili. Tio estas fantomo por distri vin de la problemoj pri Hillary Clinton.”

Mi demandis, “Ĉu ne estas tre zorgige, ke li sufiĉe popularas eĉ por gajni neprecizajn taksojn de publika opinio? Ĉu la ekzisto de liaj subtenantoj mem ne estas problemo?”

“Ne,” ŝi respondis. “Homoj ĉiam kredis je stultaĵoj, sed la mondo tamen pliboniĝis.” Ŝi tiom malestimis min pro tio, ke mi eĉ pensus ke li povus iĝi prezidento, kaj mi tiom koleris pri ŝia neserioza konsidero de la cirkonstancoj, ke ni neniam denove vidis unu la alian.

Tio estas tipa ekzemplo de la usona maldekstro: homoj tro memkontentaj por vidi la venontan ŝtormon, tro ĉinikaj por eĉ kompreni ĝian seriozecon, kaj tro egoismaj por organiziĝi unu kun la alia kontraŭ kunaj problemoj.