Le utilitate de linguas construite

Recentemente un troll esperantista entrava in un canal de IRC re Interlingua pro demandar proque nos parla un lingua inutile. Io replicava que io ha nulle illusiones re un lingua international construite. Etiam si il es possibile, il non es le cosa le plus importante in le mundo moderne. Le activismo debe concentrar se al problemas le plus importante in le mundo, e hodie illo non es le problema linguistic. Il ancora ha homines sin homes in tote le paises del mundo.

Totevia il me place le linguas construite, como Esperanto e Interlingua, pro le opportunitates que illos me da in le vita presente. Per exemplo, distraction ab le problemas plus seriose. Totos ha necessitate de distraction, necuno pote semper molestar se per cosas urgente/practical. E qui semper se applica solmente al cosas practical, derelinque un parte essential del humanitate. Il es practical distraher se, quia il es bon pro le sanitate.

Le esperantistas troppo enthusiastic pensa que le parlantes del majoritate de linguas construite sole valutar iste linguas excessivemente, mais illo non es ver. Nos correctemente valuta nostre linguas, humilemente. Il es iste sorta de esperantista qui valuta su lingua excessivemente.

Ambaŭseksema manifesto (“a bisexual manifesto” in Esperanto)

ĈAR ni ne estas realaj KAJ nia orientiĝo estas nur fazo KAJ ni nur forlasos onin por ano de alia sekso kiam ajn KAJ nia maniero ami estas nur signo de konfuzo KAJ kiam ni ne ŝanĝiĝis post 5 aŭ 10 aŭ 20 aŭ 50 jaroj ni ankoraŭ nur estas konfuzitaj KAJ kiam ni estas en aliseksa amrilato tiam ni tenas “alisekseman privilegion” KAJ kiam ni estas en samseksa amrilato tiam ni finfine “plene elŝrankiĝis” KAJ kiam ni estas en aliseksa amrilato ni vere estas nur aliseksemaj KAJ kiam ni estas en samseksa amrilato tiam ni vere estas gejaj aŭ lesbaj KAJ kiam ni aŭdacas sugesti ke ni havas propran identecon ni estas perfidintoj de la komunumo KAJ se ni identiĝas kiel ambaŭseksemaj ni do pensas ke nur ekzistas du seksoj KAJ kiam ni identiĝas kiel ĉiuseksemaj ni do estas nur hipsteroj KAJ kiam ni ne difinas nin mem tiam ni estas nevideblaj KAJ ĉar ĉiu historia persono aŭ famulo, kiu iam ajn havis samseksan amrilaton vere estis geja aŭ lesba sendepende de siaj sentoj pri aliaj seksoj KAJ oni diras al ni ke ni ne povas decidi KAJ ke ni nur volas atenton KAJ kiam ni estas monogomiaj tiam ni vere ne estas ambaŭseksemaj KAJ kiam ni estas pluramemaj tiam ni plifortigas stereotipojn KAJ ĉar ni volas fiki ĉion kio moviĝas KAJ ĉar estas en ordo sekse ĉikani nin kaj ni ne rajtas elekti aŭ rifuzi aŭ malakcepti tion KAJ ĉar estas en ordo demandi al ni invadajn demandojn pri niaj seksumaj vivoj KAJ ĉar ĉiu fuŝo en niaj amrilatoj atribuiĝas al nia ambaŭseksemo KAJ ĉar ni vidas amoserĉajn anoncetojn, kiuj diras “ambaŭseksemuloj ne respondu” KAJ pro multegaj pluaj kialoj, NI ESTAS PARTO DE LA MOVADO POR AMBAŬSEKSEMA LIBERIĜO

Angla fonto: A bisexual manifesto

Idea for conlang pronoun system, partly inspired by Lojban

In Lojban you can declare pronouns that consistently refer back to nominals. This idea is very similar, but attempts to make the same concept slightly more naturalistic – a hybrid or “compromise” between logical and naturalistic. Most of the vocabulary in the examples given below is very European-derived, and if I took the concept further I might replace it.

Idea

With the exception of the inclusive first-person plural which is a combination of two other pronouns, pronouns take the pattern (C)V(n) where (n) is the optional letter n and, when used, signifies the plural.

In the first person there is a singular, inclusive plural, and exclusive plural: ti, tinren, and tin, respectively.

In the second person there is a singular and a plural: re and ren, respectively.

The generic third person pronoun is i, which also has singular and plural forms: i and in.

However, pronouns can also be declared with the particle let:

Let he Johano este viro. He amra katon.
(John is a man. He loves cats.)

Let xi Maria este fema. Xi amra katon.
(Maria is a woman. Xi loves cats.)

Let li Zamenhofo este mediko. Li amra katon.
(Zamenhof is a doctor. Li loves cats.)

Let lu Jepeseno este lingiso. Lu amra katon.
(Jespersen is a linguist. Lu loves cats.)

Let ri Kori este nobinari. Ri amra katon.
(Cory is nonbinary. Ri loves cats.)

Here he, xi, li, lu, and ri are assigned to the respective individuals: Johano, Maria, Zamenhofo, Jepeseno, Kori, and then the sentences as a whole are evaluated with the referent of the newly declared pronoun as the subject.

It might even be possible to extend this even further to non-pronouns, for example:

let Viki kato xel ti
(Viki = my cat)

let konlingo lingo wat homo akjo
(konlingo = language that a human makes)

Oni ne devas mensogi pri Esperanto por disvastigi ĝin.

Esperanto estas jam sufiĉe valora, ke oni ne devas kovri ĝiajn problemojn por varbi komencantojn, nek mensogi pri ĝiaj valoroj.

Ekzemple, en la pasinta jaro, mia koramikino aŭskultis mian ĉagrenon pri diversaj aferoj, kiuj okazas en la Esperanto-movado, de la evidenta naziismo de iu SAT-ano, al kiu ties bulteno propravole donis spacon, ĝis la daŭra gastado de la kongreso de Esperanto-USA en Norda Karolino, kie eĉ municipaj protektoj, kiuj certigus la rajtojn de transseksuloj, restas nevalidigitaj kaj nefarebligitaj de la ŝtato. En januaro ni decidis ke ni havu kaŝlingvon inter ni du, do mi ekkonstruis unun. Sed poste ŝi demandis, “Hej, Beka, kial ni ne simple lernu Esperanton? Vi jam scias tiun lingvon.” Do ŝi eklernas kaj mi helpas ŝin laŭeble plej bone.

Alia ekzemplo: amikino mia lastatempe demandis al mi, “Kion vi pensas pri Esperanto? Ĉu valoris la penon laŭ vi?” Mi respondis, “Nu, Esperantujo, la komunumo, havas la samajn difektojn ol la cetero de la mondo, kio verŝajne ne mirigas vin, sed bedaŭrinde estas sento en la movado, ke la problemoj de la cetera mondo neniel ekzistas tie, nek povas ekzisti. Tamen, ĉar ĉia homo estas en la movado, oni facile trovas homojn kun similaj interesoj kun kiuj oni povas praktiki la lingvon. Kaj la lingvo mem ja estas facile lernebla kaj tial eble precipe taŭga ponto al aliaj lingvoj por iu, kiu sentas sin nekapabla lerni lingvon, kiel mi sentis min antaŭ ol eklerni Esperanton. Krome, ĉu vi konas nian kunamikinon Anjo? Ŝin mi renkontis per Esperanto, kaj tiel mi venigis ŝin al nia babilejo, kie ni ĉiuj helpis ŝin tra tre malfacilaj okazoj. Hodiaŭ ŝi fartas multe pli bone, do laŭ mi jes, pro tio Esperanto valoris la penon.” Kaj mia amikino ne perdis la intereson.

Pri tio mi skribas nur por diri, ke oni ne devas esti nerealisma pri Esperanto, nek agrese varbema, por disvastigi la lingvon. Laŭ mi estas eĉ malutile mensogi, ĉar se oni mensogas, komencantoj rapide elreviĝos kaj perdos la intereson.

plus verde / pli verda / greener

plus verde (in Interlingua)

natante in le mar
io quasi me necava
sur terra ambulante
on tentava occider me
si io eligeva le mar
me placeva illo plus

pli verda (en Esperanto)

naĝante enmare
mi preskaŭ dronis
surtere paŝante
oni provis min murdi
do mi elektis la maron
pli plaĉis al mi ĝi

greener (in English)

swimming in the sea
i almost drowned
walking on the earth
they tried to kill me
so i chose the sea
i liked it better

The original Interlingua version of this appeared in Panorama in Interlingua (July-August 2017 issue).

Esperantujo estu la avangardo de socia justeco anstataŭ lukti por adapti al la mondo.

Tonjo del Barrio prave skribis, ke Esperanto estas normala lingvo. Mi devas konfesi, ke la problemoj, kiujn mi vidas en Esperantujo, estas similaj al tiuj de la cetero de la mondo. Tamen, Esperantujo ne devas esti tia. Esperantistoj povus stari en la antaŭfronto de la luktoj por socia justeco. Esperanto povus esti elstara ekzemplo de kontraŭsubprema konduto. Kaj tio ne ŝajnas okazi.

Temas nek pri raŭmismo, nek finvenkismo, ĉar la sama interna ideo estas aplikebla al ambaŭ. Raŭmistoj nomas ĝin “kontakto sendiskriminacia” dum finvenkistoj parolas pri homa emancipo. Ĉiukaze la ideo estas, ke Esperantujo estu pli bona mondo ol la mondo ekster Esperantujo. La malsamo estas, ke finvenkistoj volas etendi tiun mondon al la tuto.

Bedaŭrinde, mi plej ofte preferas esti en aliaj soci-justecaj rondoj, ĉar laŭ mi tiuj multe pli bone praktikas konceptojn pri socia justeco kaj homa gefrateco. Tiuj aliaj movadoj ne nur estas aŭskultemaj kaj ricevemaj pri novaj ideoj, sed ili daŭre kreas kaj instruas ilin; ili gvidas la hodiaŭan soci-justecan mondon. Esperantujo tro rezistas novajn ideojn kaj donas ĉiam la saman informon; ĝi estas malnova kaj multasence konservema, kiel aliaj simile malnovaj grupoj. Por ke Esperantujo povu atingi kion ĝi celas, ne sufiĉus adapti al la mondo; ĝi devus esti pli bona.

Bonŝance, ĉu Esperantujo adaptos aŭ ne, malnovaj ideoj kutime postvivas en freŝaj movadoj kaj klopodoj. Oni vaste opinias ke Volapuko mortis, sed ĝia celo ankoraŭ vivas en pli bonaj formoj. Ankoraŭ neniu internacia lingvo plene venkis, eĉ ne la angla. Eble neniu lingvo venkos, sed la ideo daŭras kaj ne mortis.

Por multaj homoj la sveda, kvankam malpli facila, estas pli justa lingvo ol Esperanto, ĉar ĝi havas iusence oficialan kaj neofendan seksneŭtralan pronomon. Lastatempe tio iĝis vera ankaŭ pri la angla, kiam ununombra “they” finfine aldoniĝis al la Chicago-a Manlibro pri Stilo. Kial Esperantujo ne gvidas ĉi tiajn disputojn? Kial ĝi luktas por samrapidi?

Iuj dirus ke “ĝi” estas seksneŭtrala por neinfanoj kaj nebestoj, sed se tio verus, oni uzus ĝin. Se ĝi ne estus ofenda, oni ne vaste ofendiĝus pri ĝia uzo. Eĉ Zamenhof ne povis preskribi la kortuŝojn de aliaj, kaj certe ne povis priskribi la kortuŝojn de tiuj, kies spertojn li ne komprenis. Kompreneble neniu serĉas ofendiĝi. Sed ofte en ĉi tiaj disputoj mi vidas, ke Esperantistoj pensas, ke ni ja serĉas ofendiĝi. Kaj tia sinteno, kvankam sufiĉe ofta en la mondo, estas minimume konservema, maksimume reakciema. Ĝi neniel estas progresema aŭ justecema. Esperantistoj helpu ripari la problemojn de la mondo, ne imitu ilin.

Pri la elstara bildo: Mi ne povis trovi konvenan bildon, do ĝuu mian katon Viki.